तपाईंले एआई च्याटबटलाई अन्तिम पटक के गर्न भन्नुभएको थियो?
सायद तपाईंले एआईलाई कुनै कठिन प्रश्नको उत्तर दिन वा ठूलो डेटा सेटको गहन विश्लेषण गर्न वा तपाईंको आवरण पत्र कामको विवरणसँग मेल खान्छ कि खारेज गर्न निबन्धको रूपरेखा बनाउन भन्नुभएको हुन सक्छ।
केही विज्ञहरूले यस्ता कार्यहरू एआईमा आउटसोर्स गर्दा हाम्रो दिमागले कम मेहनत गर्छ भन्ने चिन्ता गर्छन्। यसले हाम्रो आलोचनात्मक सोच र समस्या समाधान गर्ने क्षमतालाई पनि हानि पुर्याउन सक्छ।
यस वर्षको सुरुमा म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीले एउटा अध्ययन प्रकाशित गर्यो। यसमा निबन्ध लेख्न च्याट एप जीपीटी प्रयोग गर्ने मानिसमा संज्ञानात्मक प्रक्रियासँग सम्बन्धित मस्तिष्क नेटवर्कमा कम गतिविधि भएको पत्ता लगायो।
अनुसन्धानकर्ताले अध्ययनले "सिक्ने क्षमतामा सम्भावित गिरावटको बारेमा गम्भीर चिन्ता" उठाएको भने।
यस अध्ययनमा कुल ५४ जना सहभागी थिए। यसलाई एमआईटी र नजिकैका विश्वविद्यालयबाट छनोट गरिएको थियो।
सहभागीहरूको मस्तिष्क गतिविधि इलेक्ट्रोएन्सेफालोग्राफी (ईईजी) प्रयोग गरेर रेकर्ड गरिएको थियो। जुन प्रक्रियामा टाउकोको छालामा इलेक्ट्रोडहरू राखिएका थिए।
सहभागीहरूलाई निबन्ध प्रश्नहरूको सारांश तयार गर्ने, स्रोतहरू खोज्ने, भाषा र शैली सुधार गर्ने जस्ता कार्यहरू एआईसँग गरिएको थियो।
विचारहरू उत्पन्न गर्न र व्यवस्थित गर्न पनि एआई प्रयोग गरिन्थ्यो। तर केही प्रयोगकर्ताहरूले यस सन्दर्भमा एआई धेरै प्रभावकारी नभएको विश्वास गरे।
'एआईले उत्तर खोज्न धेरै सजिलो बनाउँछ'
एउटा छुट्टै अध्ययनमा कार्नेगी मेलन विश्वविद्यालय र माइक्रोसफ्ट (जसले कोपाइलट सञ्चालन गर्दछ) ले मानिसहरू एआईमा अत्यधिक निर्भर भए भने उनीहरूको समस्या समाधान गर्ने क्षमतामा कमी आउन सक्ने पत्ता लगाए।
अनुसन्धानकर्ताहरूले हप्तामा कम्तिमा एक पटक आफ्नो काममा एआई उपकरणहरू प्रयोग गर्ने ३१९ जना सेतो कलर कर्मचारीहरूको सर्वेक्षण गरे। उनीहरूलाई एआई प्रयोग गर्दा आलोचनात्मक सोचको अभ्यास कसरी गर्ने भनेर सोधिएको थियो।
अध्ययनले एआईलाई दिइएको ९०० विभिन्न कार्यहरूको विश्लेषण गरेको थियो। यसमा नयाँ निष्कर्षका लागि डेटा विश्लेषण गर्नेदेखि लिएर कुनै कार्यले स्थापित नियमहरू पूरा गर्छ कि गर्दैन भनेर जाँच गर्ने सम्मका कुराहरू थिए।
अध्ययनका अनुसार मानिसहरूले एआईको क्षमताहरूमा जति कम विश्वास गरे त्यति नै कम आलोचनात्मक सोच प्रयोग गरे।
बेलायतका स्कुले बालबालिकाहरूमा पनि यस्तै अध्ययन गरिएको थियो, जुन अक्टोबरमा अक्सफोर्ड युनिभर्सिटी प्रेसले प्रकाशित गरेको थियो।
अध्ययनले प्रत्येक दस मध्ये ६ जना विद्यार्थीले एआईले स्कुलको काम गर्ने क्षमतामा नकारात्मक प्रभाव पारेको महसुस गरेको पत्ता लगायो।
यस्तो अवस्थामा एआईको तीव्र गतिमा बढ्दो प्रयोगको बीचमा प्रश्न यो छ कि के हाम्रो संज्ञानात्मक क्षमता कमजोर हुने खतरा छ?
अक्सफोर्ड युनिभर्सिटी प्रेसकी जेनेरेटिभ एआई विशेषज्ञ डा. एलेक्जान्ड्रा टोमेस्कुले यो आवश्यक रूपमा त्यस्तो होइन।
उनी भन्छन्, "करि एक चौथाई विद्यार्थीहरूले एआई प्रयोग गर्नाले उनीहरूको काम धेरै सजिलो भएको बताएका छन्। त्यसैले यो मुद्दा एकदमै सूक्ष्म र जटिल छ।" डा. टोमेस्कुले धेरै विद्यार्थीहरूले एआईको उचित प्रयोगबारे थप मार्गदर्शन चाहने बताइन्।
च्याटजीपीटीका प्रमुख साम अल्टम्यानका अनुसार यसका साप्ताहिक प्रयोगकर्ता ८० करोडभन्दा बढी छन्। च्याटजीपीटीले विद्यार्थीहरूलाई प्रविधिको राम्रोसँग उपयोग गर्न मद्दत गर्न १०० प्रम्प्टको सेट जारी गरेको छ। तर युनिभर्सिटी कलेज लन्डनमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता र शिक्षाको अनुसन्धान गर्ने प्रोफेसर वेन होम्स यो पर्याप्त नभएको बताउँछन्।
राम्रो नतिजा, कमजोर सिकाइ
प्रोफेसर वेन होम्सले एआई प्रयोग गरेपछि व्यक्तिको क्षमता र सीपहरू बिस्तारै कमजोर हुन सक्ने बताए। उनका अनुसार यो समस्या रेडियोलोजिस्टहरूमा देखिएको छ, जसले बिरामीहरूको जाँच गर्नुअघि एक्स-रे बुझ्न एआई उपकरणहरू प्रयोग गर्छन्।
हार्वर्ड मेडिकल स्कूलले गत वर्ष प्रकाशित गरेको एक अध्ययनले एआईले केही चिकित्सकको कार्यसम्पादनमा सुधार ल्याएको तर अरूको कार्यसम्पादनलाई कमजोर बनाएको पत्ता लगाएको थियो।
अध्ययनका लेखकले मानव र एआई कसरी सँगै काम गर्छन् भनेर बुझ्न थप अनुसन्धानका लागि आह्वान गरे। ताकि मानव कार्यसम्पादनलाई हानि पुर्याउनुको सट्टा बढाउने विधिहरू विकास गर्न सकियोस्।
प्रोफेसर होम्सलाई स्कूल वा विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरू आफ्नो कामको लागि एआईमा अत्यधिक निर्भर हुन सक्छन् भन्ने डर छ। यसले उनीहरूलाई शिक्षाले प्रदान गर्ने आधारभूत सीपहरू विकास गर्नबाट रोक्छ।
सायद कुनै विद्यार्थीको निबन्धले एआईको सहयोगमा राम्रो अंक प्राप्त गर्छ। तरके विद्यार्थीहरूले वास्तवमा पर्याप्त समझ विकास गरिरहेका छन् भन्ने प्रश्न छ? "उनीहरूको उत्पादन राम्रो छ। तर उनीहरूको सिकाइ वास्तवमा कमजोर हुँदै गइरहेको छ," प्रोफेसर होम्स भन्छन्।
च्याट जीपीटी प्रयोगबारे अधिकारीहरू के भन्छन् ?
यसैबीच च्याटजीपीटीको स्वामित्वमा रहेको कम्पनी ओपनएआईकी अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा प्रमुख जयना देवानी कम्पनी यस बहसबारे पूर्ण रूपमा जानकार रहेको बताउँछिन्। उनले अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयसँगको सम्झौतामा पनि मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलेकी थिइन्।
उनका अनुसार च्याट जीपीटीलाई सिधा जवाफ दिने उपकरणको रूपमा मात्र नभई ट्युटरको रूपमा प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ। विद्यार्थीले बुझ्न समस्या भइरहेको प्रश्न प्रविष्ट गर्छन् र च्याटबटले उनीहरूलाई भागहरूमा विभाजन गरेर बुझ्न मद्दत गर्दछ।
तर प्रोफेसर वेन होम्सले एआई उपकरणहरू प्रयोग गर्ने कुनै पनि विद्यार्थीले आफ्नो तर्क कसरी काम गर्छ र उनीहरूलाई प्रदान गर्ने कम्पनीहरूले डेटा कसरी ह्यान्डल गर्छन् भनेर बुझ्नुपर्नेमा जोड दिन्छ। उनी एआईबाट प्राप्त नतिजाहरू सधैं परीक्षण गरिनुपर्ने भन्छन्।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
