चिसो हावाले पार्न सक्छ गम्भीर स्वास्थ्य प्रभाव, यसबाट कसरी बच्ने ?

काठमाडौं : धेरै मानिसलाई जाडो मौसममा बिहान उठ्नु, तयार हुनु र काममा जानु गाह्रो काम लाग्छ। हावा यति चिसो हुन्छ कि कम्बलबाट बाहिर निस्कन पनि गाह्रो हुन्छ। कुहिरो र चिसो हावाले मानिसहरूको कामलाई पनि असर गर्छ।

तर चिसोको प्रभाव दैनिक दिनचर्यामा मात्र सीमित छैन। २०२४ मा अमेरिकन कलेज अफ कार्डियोलोजीको प्रमुख जर्नल जेएसीसीमा प्रकाशित एउटा अध्ययनमा अत्यधिक चिसो मौसम र अचानक चिसो लहरले हृदयघातको जोखिम बढाउँछ भनिएको छ। यस अध्ययन अनुसार यो जोखिम चिसोको सम्पर्कमा आएपछि तुरुन्तै नभई सम्पर्कमा आएको दुईदेखि ६ दिनपछि सबैभन्दा बढी हुन्छ।

डा. एचएस इस्सर भन्छन्, "चिसो हावा शरीरमा लाग्ने बित्तिकै हाम्रो शरीर स्वतः बाँच्ने मोडमा जान्छ। यस क्रममा शरीरको सहानुभूतिशील स्नायु प्रणाली सक्रिय हुन्छ। सका कारण रक्तनलीहरू साँघुरिने गर्छन्।" यसको प्रत्यक्ष असर रक्तचाप र मुटुको कार्यमा पर्ने उनको भनाइ छ।

डा. इस्सरका अनुसार चिसोमा शरीरले एड्रेनालाईन र कोर्टिसोल जस्ता तनाव हार्मोनको स्तर बढाउँछ। यी हार्मोनहरूले मुटुको धड्कन बढाउँछन्, नसाहरूलाई थप साँघुरो बनाउँछन् र रक्तचाप बढाउँछन्।

उनी बताउँछन्, "जाडोमा प्लेटलेट बढी सक्रिय हुन्छन्, जसको अर्थ रगत जम्ने प्रवृत्ति बढ्छ। त्यसैले सामान्य दिनको तुलनामा यस मौसममा हृदयघात र स्ट्रोकको जोखिम बढ्छ।"

श्वासप्रश्वासमा समस्या
डा. पुलिन कुमार गुप्ता भन्छन्, "चिसो बढ्दै जाँदा शरीरले मस्तिष्क, मुटु र कलेजो जस्ता महत्त्वपूर्ण अंगमा रक्तसञ्चार कायम राख्न चाहन्छ। त्यसैले शरीरको बाहिरी नसा, छाला, हात र खुट्टाका साना नसाहरू खुम्चिन्छन्।"

यसले हात, खुट्टा र औंलामा रगत प्रवाह कम गर्छ। धेरै मानिसले नीलो औंला वा हात र खुट्टा अनुभव गर्छन्, यो अवस्थालाई रेनाउडको घटना भनिन्छ।

यदि यो अवस्था लामो समयसम्म रहिरह्यो भने रगतको अभावले तन्तुको मृत्यु हुन सक्छ। यसलाई फ्रस्टबाइट वा चिसो ग्याङ्ग्रीन भनिन्छ। यसले प्रभावित क्षेत्रमा गम्भीर पीडा वा सुन्नता निम्त्याउन सक्छ। कान, नाक र औंलाहरू सबैभन्दा बढी जोखिममा हुन्छन्।

उनी भन्छन्, "जाडोमा चिसो र सुख्खा हावाले श्वासप्रश्वास नलीमा जलन पैदा गर्छ। यसले खोकी बढाउँछ र ब्रोन्काइटिसको आक्रमणलाई तीव्र बनाउँछ।" चिसो हावाले दम निम्त्याउँछ र श्वासनली साँघुरो भएर सास फेर्न गाह्रो बनाउँछ।

जाडोमा मानिसहरू कम पानी पिउने गर्छन्। यसले गर्दा श्वासनलीमा रहेको म्यूकस सुक्न सक्छ। यो म्यूकसले ब्याक्टेरिया र भाइरसहरूलाई बाहिर निकाल्न मद्दत गर्छ। तर यो सुक्यो भने प्रभावकारी रूपमा आफ्नो काम गर्न सक्दैन।

हिटर चलाउँदा कोठाको हावा सुख्खा हुन्छ। यसले दम र ब्रोन्काइटिसका लक्षणहरू बढाउँछ।

चिसो मौसमले इन्फ्लुएन्जा र निमोनिया जस्ता भाइरस र ब्याक्टेरियाको वृद्धिलाई बढावा दिन्छ। चिसोले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतालाई पनि कमजोर बनाउँछ। चिसोमा भाइरस बढी सक्रिय हुन्छन्। यसले गर्दा संक्रमण फैलिने सम्भावना बढी हुन्छ।

सबैभन्दा बढी जोखिममा को हुन्छन् ?
डा. इसरका अनुसार पहिले हृदयघात भइसकेको व्यक्ति चिसो हावाबाट सबैभन्दा बढी जोखिममा हुन्छन्। वृद्धवृद्धामा पहिले नै रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुन्छ। त्यसैले निमोनिया, फ्लू, श्वासप्रश्वासमा समस्या, दम-सीओपीडी जस्ता जाडोयाममा हुने संक्रमणको जोखिम बढ्छ।

जाडोमा शारीरिक गतिविधि कम हुने र खानपानको खराब बानीका कारण मधुमेहका बिरामीहरूले रगतमा चिनीको मात्रामा उतारचढाव अनुभव गर्न सक्छन्। यसैबीच कम तौल भएका वा मिर्गौलाको समस्या भएकाहरूका लागि चिसोले मुटु र मिर्गौलामा थप दबाब दिन सक्छ।

चिसो हावाबाट कसरी बच्ने ?
डा. गुप्ता भन्छन्, "जाडोमा मानिसहरू प्रायः बाक्लो ज्याकेट वा स्वेटर लगाएर बाहिर निस्कन्छन्। तर भित्री तह, त्यसमाथि शर्ट, त्यसपछि स्वेटर र अन्तमा ज्याकेट जस्ता धेरै तहका लुगा लगाउनु राम्रो हुन्छ। प्रत्येक तहको बीचमा हावा फसेको हुन्छ र हावा तापको कमजोर सुचालक हो। यसले शरीरको तापलाई बाहिर निस्कनबाट रोक्छ। यसले गर्दा थप सुरक्षा प्रदान गर्दछ।"

बिहान वा साँझ दौडन वा व्यायाम गर्न बाहिर ननिस्कनुहोस्। जाडोमा तापक्रम घट्छ र प्रदूषण र धुवाँ बढ्छ। यसले श्वासप्रश्वास समस्या बढाउँछ। डा. गुप्ता बताउँछन् कि चिसोबाट बच्ने सबैभन्दा राम्रो तरिका भनेको सकेसम्म घर भित्रै बस्नु हो। बाहिर जानै परेमा धेरै लुगा लगाउनुहोस्। घरलाई न्यानो राख्नका लागि आगो बाल्नु हुँदैन भन्ने सल्लाह उनी दिन्छन्। यसले कार्बन मोनोअक्साइड उत्पादन गर्छ। यसले निद्रामा अनजानमा मृत्यु निम्त्याउन सक्छ।

धेरैजसो विद्युतीय हिटरहरूले हावाबाट आर्द्रता सोस्छन्। यसले खोकी, घाँटी दुख्ने र श्वासप्रश्वासको समस्या बढाउन सक्छ। सावधानीको रूपमा उनी रातभरि हिटर चलाउनुको सट्टा छोटो समयका लागि हिटर चलाउन सिफारिस गर्छन्। झ्याल वा ढोका थोरै खुला छोडेर कोठालाई हावा आवतजावत गर्न पनि सल्लाह दिइन्छ।