राष्ट्रको सफलता केवल संयोगको सुन्दर फूल पक्कै होइन। यो त सचेत र दीर्घकालीन साधनाको मीठो फल हो।
राष्ट्रको सफलता केवल संयोगको सुन्दर फूल पक्कै होइन। यो त सचेत र दीर्घकालीन साधनाको मीठो फल हो। समृद्धिको सुन्दर सपना देख्न उच्च साहस र दृष्टि चाहिन्छ। सफल राष्ट्रले आफ्ना नागरिकको भविष्यको जग आफैं कोर्छन्। इतिहासको ऐनामा हेर्दा प्रगति सधैं सन्तुलित र योजनाबद्ध देखिन्छ। राष्ट्र निर्माणका लागि स्पष्ट मार्गचित्र र साझा संकल्प आवश्यक छ। हरेक सफल पाइलाले नयाँ उत्साह र भरोसाको सञ्चार गर्छ।
सफल राष्ट्र निर्माणका १० आधारभूत स्तम्भ : शिक्षामा लगानी गर्दा समाजको चेतना सधैं उज्यालो हुन्छ। सुलभ स्वास्थ्य सेवाले नागरिकको कार्यक्षमता र आयु बढाउँछ। भौतिक पूर्वाधारले विकासको गतिलाई निकै तीव्र र नागरिकलाई हरकाममा सहज बनाउँछ। कानुनी शासनले समाजमा न्याय र समानताको प्रत्याभूति दिन्छ। राजनीतिक स्थिरताले नीतिगत निरन्तरता र ठूलो भरोसा प्रदान गर्छ। नवप्रवर्तन र प्रविधिले देशलाई विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धी बनाउँछ। प्राकृतिक स्रोतको दिगो उपयोगले भावी पुस्तालाई पूर्ण सुरक्षा दिन्छ। इमानदार कर्मचारीतन्त्र र सुशासन नै विकासको बलियो मेरुदण्ड हो। सामाजिक समावेशिताले राष्ट्रिय एकता र अखण्डतालाई निकै बलियो बनाउँछ। बलियो अर्थतन्त्रका लागि निर्यातमुखी औद्योगिक उत्पादनमा जोड दिनुपर्छ। यी १० स्तम्भले राष्ट्रलाई समृद्धिको शिखरमा पुर्याउँछन्। बालेन नेतृत्वको सरकार यसमा सचेत हुनुपर्छ।
जापानको लगानी मानिसमा : जापानले आफ्नो भूगोलभन्दा पनि मानिसमा लगानी गर्यो। कडा अनुशासन र कर्तव्यबोध नै जापानी संस्कृतिको मुख्य प्राण हो। मेइजी युगमा गरिएका सुधारले आधुनिक जापानको जग बसाल्यो। प्रविधि र विज्ञानलाई उसले मौलिक जीवनशैली बनायो। ‘विश्व बैंक, २०२२’ का अनुसार जापानको मानवीय विकास अद्वितीय छ। त्यहाँको गुणस्तरप्रतिको लगाव विश्व बजारमा निकै प्रख्यात छ। सामूहिक हितको भावनाले जापानलाई सधैं संगठित र बलियो बनाएको हो। दोस्रो विश्वयुद्धको विनाशबाट जापान निकै छोटो समयमा पुनः उठ्यो। शिक्षा र औद्योगिक विकासले उसलाई एसियाको नेतृत्वमा पुर्यायो।
दक्षिण कोरियाको लगानी शिक्षा र उद्योगमा : दक्षिण कोरियाले शिक्षा र औद्योगिक नीतिमा ठूलो लगानी गर्यो। ‘हान नदीको चमत्कार’ले कोरियालाई विकसित राष्ट्र बनायो। उसले छोटो समयमै गरिबीबाट समृद्धितर्फ ठूलो फड्को मार्यो। सन् १९६० मा कोरियाको आर्थिक अवस्था निकै कमजोर थियो। ‘अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष, २०२३’का अनुसार कोरिया ‘प्रविधि हब’ हो। सामसुङ र हुन्डाईले कोरियाको झण्डा विश्वभरि सानले फहराएका छन्। शिक्षामा गरिएको लगानी नै सफलताको गोप्य साँचो हो। अनुसन्धान र विकासमा कोरियाले सधैं कुल बजेटको ठूलो अंश खर्चिन्छ। यो देश विश्वका लागि प्रगतिको एक अनुपम विद्यालय हो।
नर्वेको लगानी जलस्रोत र सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा : नर्वेले आफ्नो अथाह जलस्रोत र तेलको सही सदुपयोग गर्यो। उसले वर्तमानको लोभ नगरी भविष्यका पुस्ताका लागि सोच्यो। ‘संयुक्त राष्ट्रसंघ, २०२४’ का अनुसार नर्वे विकासमा उत्कृष्ट छ। जहाँको सामाजिक सुरक्षा प्रणाली विश्वकै सबैभन्दा बलियो मानिन्छ। नर्वेले लैंगिक समानता र वातावरणीय न्यायलाई मुख्य प्राथमिकता दियो। सुखी र समृद्ध समाजका लागि नर्वे आज एक मानक हो। भ्रष्टाचारमुक्त शासन नै यहाँको प्रगतिको मुख्य आधार बनेको छ। नागरिकको खुसी नै राज्यको सफलताको वास्तविक मापन यहाँ हुन्छ। यसले समाजमा उच्च स्तरको सामाजिक पुँजी र विश्वास सिर्जना गर्छ।
विकासको बिम्ब : समृद्धिको मार्ग कोर्नु भनेको नयाँ बिहानीको खोज गर्नु हो। नागरिकको पसिना र राज्यको नीतिको संगम नै विकास हो। सफल राष्ट्रहरूले समस्यालाई सधैं अवसरको रूपमा बुझेका छन्। हामीले पनि यी देशका अनुभवबाट गहिरो पाठ सिक्नुपर्छ। साझा संकल्पले मात्र राष्ट्रको मुहार फेर्न सम्भव हुन्छ। अबको बाटो इमान, कर्म र निष्ठाको सुन्दर संयोजनमा खोज्नुपर्छ। राष्ट्र निर्माण एक निरन्तर चलिरहने अत्यन्त पवित्र महायज्ञ हो। विकास भनेको केवल गगनचुम्बी भवन र ठूला सडक होइनन्। यो त मानिसको जीवनस्तरमा आउने आमूल र सकारात्मक परिवर्तन हो। सफल राष्ट्रले सधैं मानवीय पुँजीलाई उच्च सम्मान र स्थान दिन्छ। नीतिगत स्पष्टता र इमानदार नेतृत्व नै समृद्धिको मुख्य साँचो हो। हामीले पनि आफ्नै विशेषता र सम्भावनालाई इमानदारीपूर्वक चिन्नु र बुझ्नुपर्छ।
‘कायापलट’ गर्ने हो भने साझा संकल्प : समयको प्रवाहसँगै राष्ट्र निर्माणको यात्रालाई अझ बढी गतिशील बनाउनु नेपालको आवश्यकता हो। सफलताको शिखर चुम्न धैर्य, विवेक र साहसको सधैं खाँचो पर्छ। भविष्यको उज्यालोका लागि आजैबाट साझा प्रयासको एक संकल्प गरौं। नेपालको विकासको सपना अब केवल कोरा कागजमा सीमित छैन। नागरिक परिवर्तनको वास्तविक जग खोज्दैछन्। जेन–जी आन्दोलनपछिको निर्वाचनले दिएको करिब दुईतिहाइको यो सरकारको प्रयासले नयाँ आशाको दियो बालेको छ। तर हाम्रो यात्रा अझै धेरै, लामो र चुनौतीपूर्ण छ। सुशासनको जगमा समृद्धिको बलियो महल ठड्याउने चुनौती छन्। अल्पविकसित देशका समस्याको समाधान निकै गहिरो र जटिल छ। हामीले प्रणाली सुधारमा अब कडा र ठोस कदम चाल्नुपर्छ। परिवर्तनका लागि केवल भाषण होइन अब ठोस नतिजा चाहिन्छ। बदलिँदो समयसँगै हाम्रा प्राथमिकता पनि स्पष्ट र सान्दर्भिक हुनुपर्छ। जनताको विश्वास नै राज्य सञ्चालनको सबैभन्दा ठूलो पुँजी हो, जुन प्राप्त भइसकेको छ।
- समृद्घिको सुन्दर सपना देख्न उच्च साहस र दृष्टि चाहिन्छ। सफल राष्ट्रले आफ्ना नागरिकको भविष्यको जग आफैं कोर्छन्।
- नेपाल अहिले ऐतिहासिक मोडमा छ। जेन–जी आन्दोलन र त्यसपछिको जनमतले परिवर्तनको स्पष्ट भोक देखाएको छ। दुई–तिहाइको यो सरकारका लागि यो अन्तिम अवसर र ठूलो चुनौती दुवै हो।
- जनताले दिएको विश्वासको यो पुँजीलाई विकासको ऊर्जामा बदलौं। साझा संकल्प र सही नेतृत्व भए नेपालको कायापलट हाम्रै पालामा सम्भव छ। भविष्यको उज्यालोतर्फको यो यात्रामा इमानदार पाइलाको भने खाँचो छ।
बालेन सरकार ! ‘टप फाइभ’मा ‘फोकस’ हुने कि ?
जेन–जी आन्दोलनपछि भएको निर्वाचनले दिएको म्यान्डेडअनुसार अहिले मुलुकमा दुईतिहाइ नजिकको सरकार पाएको छ। जसले जनमुखी १०० कामको सूची सार्वजनिक गरिसकेको छ। यद्यपि, सुरुआतमै तलका निम्न पाँच कार्यलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ :–
१. गरिबी र बेरोजगारी निवारण : चीनले चार दशकमा करिब ८० करोड नागरिकलाई गरिबीको रेखाबाट माथि उठायो। यो विश्व इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो र सफल गरिबी निवारण अभियान हो। चीनले केवल राहत बाँडेन, बरु गाउँ–गाउँमा उद्योग र बजार पुर्यायो। ‘एक गाउँ, एक उत्पादन’ जस्ता नीतिले स्थानीयस्तरमै रोजगारी सिर्जना गर्यो। साना र मझौला उद्योगलाई प्रविधिको सञ्जालमा जोडेर उसले बेरोजगारी अन्त्य गर्यो। ‘विश्व बैंक, २०२३’ का अनुसार चीनको यो सफलताको मुख्य कडी तल्लो तहको आर्थिक परिचालन हो। नेपालले पनि अब रेमिट्यान्समा मात्र भर नपरी आन्तरिक उत्पादन र श्रमको सम्मान गर्ने वातावरण बनाउनुपर्छ। जबसम्म युवाको पसिना स्वदेशको माटोमा भिज्दैन, तबसम्म समृद्धि कोरा नारामात्र हुनेछ।
२. सार्वजनिक यातायातमा पहुँच र गतिशीलता : अस्ट्रेलियाको सार्वजनिक यातायात प्रणाली (बस, फेरी र रेल सेवा)को एकीकृत सञ्जाल लोभलाग्दो छ। जसले नागरिकको समय र लागत दुवै बचत गरेको छ। समयको पालना र प्रविधिको प्रयोगले यात्रालाई सहज र विश्वसनीय बनाएको छ। सार्वजनिक यातायात बलियो हुँदा सडकमा निजी सवारीको चाप घट्छ र प्रदूषण कम हुन्छ। यसले समग्र देशको उत्पादकत्व बढाउँछ। नेपालका प्रमुख सहरहरूमा पनि अब धुलो र धुवाँयुक्त सडक होइन, व्यवस्थित र आधुनिक मास ट्रान्जिटको खाँचो छ। यातायात केवल यात्रामात्र होइन, यो त अर्थतन्त्रको धमनी पनि हो। बालेन नेतृत्वको यो सरकारले ‘इको–फ्रेन्डली रोड’को सञ्जालसँगै गुणस्तरीय सार्वजनिक सवारीमा क्रान्ति ल्याउनैपर्छ।
३. शुद्ध खानपान अर्थात् विषादीमुक्त भान्छाको ग्यारेन्टी : विकसित देशहरूले नागरिकको स्वास्थ्यलाई राज्यको पहिलो दायित्व मान्छन्। युरोपेली देशहरूमा खेतदेखि भान्छासम्म (‘फार्म टु फर्क’)को कडा अनुगमन प्रणाली छ। फलफूल, तरकारी र दूधमा हुने मिसावटलाई त्यहाँ गम्भीर अपराध मानिन्छ। विषादीको प्रयोगमा कडा मापदण्ड र प्रयोगशाला परीक्षणले नागरिकको आयु लम्ब्याएको छ। हामीकहाँ पनि तरकारीमा विषादी र दूधमा रसायनको त्रास हटाउनु जरुरी छ। स्वस्थ नागरिक नै देशको सक्रिय जनशक्ति हो। सरकारले बजार अनुगमनलाई मौसमी होइन, प्रणालीगत बनाउनुपर्छ। विषादीमुक्त कृषि उत्पादनमा लगानी बढाएर ‘स्वच्छ नेपाल, स्वस्थ नेपाली’को संकल्प पूरा गर्नुपर्छ।
४. अनुसन्धान र विकास नै समृद्धिको वैज्ञानिक आधार : विश्वका शक्तिशाली राष्ट्रहरूले आफ्नो कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ठूलो हिस्सा अनुसन्धान र विकासमा खर्चिन्छन्। इजरायल र अमेरिकाजस्ता देशहरूले नयाँ खोजकै बलमा विश्वलाई डोर्याइरहेका छन्। अनुसन्धानबिनाको विकास दृश्यबिनाको आँखा झैं हुन्छ। प्रविधिमा गरिने लगानीले उत्पादन लागत घटाउँछ र गुणस्तर बढाउँछ। हाम्रा विश्वविद्यालयहरू अब बेरोजगार उत्पादन गर्ने कारखाना होइन, ज्ञान र आविष्कारका केन्द्र बन्नुपर्छ। हरेक नीति र योजना तथ्यमा आधारित हुनुपर्छ। नयाँ पुस्ताको सिर्जनशीलतालाई अनुसन्धानमा जोडेरमात्र हामी ‘डिजिटल युग’को लाभ लिन सक्छौं।
५. डिजिटल क्रान्ति नै सुशासन र समृद्धिको आधार : सिंगापुरले ‘स्मार्ट नेसन’, एस्टोनियाले ‘ई–गभर्नेन्स’ र भारतले युपस्आई (युनिफाइड पेमेन्टस इन्टरफेस भुक्तानी प्रणाली हो, जसले विभिन्न बैंक खातालाई एउटै मोबाइल एप्लिकेसनबाट चलाउन र तुरुन्तै पैसा पठाउन वा पाउन मद्दत गर्छ) मार्फत ‘डिजिटल संसार’लाई नै नेतृत्व गरिरहेका छन्। नेपालले पनि अब प्रविधिको उच्चतम प्रयोग गरी सेवा प्रवाहलाई पूर्णतः पारदर्शी र सहज बनाउनुपर्छ। सरकारी अड्डाको भिड हटाउन र भ्रष्टाचार रोक्न डिजिटल प्रणाली नै निर्विकल्प छ। साइबर सुरक्षा र डिजिटल साक्षरतामा लगानी गरी नागरिकलाई विश्व बजारसँग जोड्नुपर्छ। प्रविधि नै अबको समृद्धिको मुख्य इन्जिन हो।
त्यसैले अब इमानदार पाइलाको खाँचो : नेपाल अहिले ऐतिहासिक मोडमा छ। जेन–जी आन्दोलन र त्यसपछिको जनमतले परिवर्तनको स्पष्ट भोक देखाएको छ। दुई–तिहाइको यो सरकारका लागि यो अन्तिम अवसर र ठूलो चुनौती दुवै हो। बालेनलगायतका नयाँ सोच भएका नेतृत्वले अब परम्परागत कार्यशैलीलाई त्याग्नैपर्छ। चीनको गरिबी निवारण, अस्ट्रेलियाको यातायात, जापानको मानवीय लगानी आदि अनेक नेपालको विकासका लागि पाठ हुन्। समृद्धि भनेको कसैले उपहारमा दिने वस्तु होइन। यो त सुशासन, इमानदारी र कडा परिश्रमको योगफल हो। प्रणाली सुधारको बाटो कठिन होला तर असम्भव छैन। अबको यात्रा केवल गफमा होइन, परिणाममा देखिनुपर्छ।
जनताले दिएको विश्वासको यो पुँजीलाई विकासको ऊर्जामा बदलौं। साझा संकल्प र सही नेतृत्व भए नेपालको कायापलट हाम्रै पालामा सम्भव छ। भविष्यको उज्यालोतर्फको यो यात्रामा हामी सबैको इमानदार पाइलाको खाँचो छ। सपना देख्ने आँखा र काम गर्ने हातहरू जुट्नैपर्छ। नेपाल बनाउने महान् महायज्ञमा अब हामी सबै सहभागी बनौं। कर्मको सुगन्धले यो पवित्र माटोलाई सधैं सुगन्धित बनाऔं। समृद्ध नेपालको सपना अब विपनामा परिणत हुनैपर्छ। एकताबद्ध प्रयासले मात्र कठिन चुनौतीहरू पार गर्न सकिन्छ। सफलताको शिखर चुम्न धैर्य र परिश्रमको सधैं खाँचो पर्छ। परिवर्तन सम्भव छ र यो हामीबाटै सुरु हुनुपर्छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
