एमालेले आफ्नो कार्यदिशा अब स्पष्ट पार्नुपर्छ। लोकप्रिय नयाँ नेतृत्व निर्माणका लागि विशेष महाधिवेशन गरौँ।
पुष्पलालले २००६ सालमा कम्युनिस्ट पार्टी गठन गर्नुभयो। शोषित, पीडित र श्रमजीवीको हितका लागि पार्टी बन्यो। विचारको बहसले गर्दा विभिन्न घटकहरू छिन्नभिन्न भए। कोअर्डिनेसन केन्द्र निर्माण गरी नेकपा माले गठन भयो। २०२८ को झापा विद्रोहले आन्दोलनमा ठूलो क्षति पुर्यायो। त्यसपछि पार्टीले विस्तारै शान्तिपूर्ण राजनीतिक बाटो रोज्यो। पाँचौँ महाधिवेशनले जनताको बहुदलीय जनवादी कार्यक्रम पारित गर्यो। यसले विचारमा एकरूपता भएकाहरूलाई एकीकृत गर्दै लग्यो। पार्टीले आधारभूत तहका गरी खाने वर्गलाई सचेत बनायो। राष्ट्रिय पूँजीपति वर्गलाई समेत पार्टीले सचेत बनाउन थाल्यो। सचेत मानिसको शान्तिपूर्ण पहलबाट आमूल परिवर्तन हुन सक्छ।
नेकपा एमाले द्वन्द्वात्मक ऐतिहासिक भौतिकवादको सिद्धान्त मान्दछ। द्वन्द्व प्राकृतिक र अनिवार्य सत्य हो भन्ने बुझ्नुपर्छ।
प्रजातन्त्र पुनःस्थापना पछिका निर्वाचनले यो मान्यता प्रमाणित गरे। २०६२/६३ को जनआन्दोलनले जबजलाई सारभूत रूपमा पुष्टि गर्यो। यसले २५० वर्षीय वंश परम्पराको राजतन्त्र अन्त्य गर्यो। संवैधानिक राजतन्त्र मान्ने कांग्रेसले पनि गणतन्त्र स्वीकार गर्यो। सशस्त्र विद्रोह बोकेको माओवादी अन्ततः शान्ति प्रक्रियामा आयो। उसले पुरानो सत्ता ध्वस्त पार्ने हिंसात्मक बाटो त्याग्यो। माओवादीको संलग्नतामा निर्वाचित संविधानसभाले गणतन्त्र स्थापना गर्यो। यी सबै उपलब्धि एमालेको जबज विचारको मान्यता हो। यो नेकपा एमालेको सबैभन्दा सफल राजनीतिक कार्यक्रम हो। एमालेकै नेतृत्वमा राजतन्त्र उन्मूलन र शान्ति सम्झौता भयो। यो ऐतिहासिक वास्तविकता सबैले सही ढंगले बुझ्नुपर्छ।
यत्रो इतिहास बोकेको एमाले २०६४ को निर्वाचनमा खुम्चियो। तत्कालीन महासचिव माधव नेपालले नैतिकताका आधारमा राजीनामा दिनुभयो। त्यसपछि पार्टी विस्तारै निर्वाचनमार्फत फेरि उठ्न सफल भयो। एमालेले भूकम्प र भारतीय नाकाबन्दीको डटेर सामना गर्यो। चुच्चे नक्सा जारी गर्न ऐतिहासिक राष्ट्रिय सहमति जुटायो। अध्यक्ष केपी शर्मा ओली दक्षिण एसियाकै राष्ट्रवादी नायक बन्नुभयो। जनमतका आधारमा एमाले मुलुकको सबैभन्दा ठूलो पार्टी बन्यो। पार्टीको विचार र कार्यक्रम स्थापित हुँदै गएका थिए। अन्य झिनामसिना विचारहरू विस्तारै गौण बन्दै गएका थिए। पार्टी सामूहिक नेतृत्वबाट विस्तारै केन्द्रीकृत हुँदै जान थाल्यो। समकक्षी नेताहरू बीचको तिक्तताले अन्ततः विभाजन निम्त्यायो। यति हुँदा पनि एमाले शक्तिशाली र लोकप्रिय पार्टी रह्यो। पार्टी र मूल नेताको प्रभाव झनै बढ्दै गयो। प्रतिस्पर्धी र विरोधीहरूले पार्टीलाई चारैतिरबाट घेराबन्दी गरे। घेराबन्दी परास्त गर्न नेतृत्व अलि बढी केन्द्रित हुन थाल्यो। यसले गर्दा पार्टीको आन्तरिक जनवाद निकै कमजोर भयो। पार्टी नेतृत्व विस्तारै सानो घेराभित्र मात्र रमाउन थाल्यो। घटनाक्रम नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले पार्टीको मान्यता विपरीत कार्य भए। संसद् विघटन जस्ता कमजोरीले पार्टीलाई थप क्षति पुग्यो। अपार समर्थन हुँदाहुँदै बहुमत सदस्यले नेतृत्वलाई साथ दिए। अल्पमतको सम्मान गर्ने ठाउँमा घृणा र निषेध भयो। यस्तो परिस्थितिले पार्टीको आन्तरिक एकता निकै कमजोर बन्यो।
पार्टीको आन्तरिक जीवनको समीक्षा गर्दा निर्वाचन हेर्नुपर्छ। चुनावी परिणामको समीक्षा निरपेक्ष ढङ्गले गर्नु सरासर गलत हुनेछ। परिणामको मुख्य दोषी त मूल नेतृत्व नै रहनेछ। तर तहगत रूपमा सबै नेता उत्तिकै जवाफदेही हुनुपर्छ। एघारौँ महाधिवेशनमा नेतृत्व हस्तान्तरणको विषय उठेकै थियो।
महाधिवेशनले अध्यक्षलाई अत्यधिक बहुमत दिएर निर्वाचित गर्यो। त्यसकारण निर्वाचन परिणामको अपजस सबै केन्द्रीय कमिटीले लिनुपर्छ। सबैभन्दा पहिला वर्तमान केन्द्रीय कमिटी तुरुन्त विघटन गर्नुपर्छ। नेतृत्व हस्तान्तरणको प्रतिबद्धतासहित विशेष महाधिवेशन आयोजना गरिनुपर्छ। सबै औपचारिक कमिटी र जनसंगठनहरू पनि विघटन हुनुपर्छ। आरक्षण सबैभन्दा खतरनाक विषय हो भन्ने पुष्टि भयो। यसले पार्टीलाई अझ बढी निरंकुश र अनुदार बनाएको छ। आरक्षणका कारण पार्टीभित्रको लोकतन्त्र झनै कमजोर भएको छ। नयाँ मान्छे निर्वाचित हुने सम्भावना पनि कम भएको छ।
नेकपा एमाले द्वन्द्वात्मक ऐतिहासिक भौतिकवादको सिद्धान्त मान्दछ। द्वन्द्व प्राकृतिक र अनिवार्य सत्य हो भन्ने बुझ्नुपर्छ। घटनाक्रमले सधैँ नयाँ विचारलाई जन्म दिने काम गर्दछ। व्यापक बहस र छलफलले मात्र विचार समृद्ध बनाउँछ। त्यसैले एमाले सामूहिक नेतृत्व र व्यक्तिगत जिम्मेवारी मान्दछ। जसका कारण नेकपा एमाले जनतामा निकै लोकप्रिय थियो। एमाले राजनीतिक वृत्तमा सधैँ शक्तिशाली र निर्णायक रह्यो।
२०६२/६३ पछि पार्टी भौतिक रूपमा निकै चुलिएको देखिन्छ। तर वैचारिक र राजनीतिक मूल्यका हिसाबले केही अस्पष्टता देखिए। सैद्धान्तिक मार्गमा पार्टीभित्र केही गम्भीर विचलनहरू देखिएका छन्। चुनाव जित्ने नाममा संख्यात्मक श्रेष्ठता मात्र खोज्न थालियो। चुनाव जित्न सक्ने जोकोहीलाई पनि टिकट दिने गरियो। हाम्रो पार्टीको सामाजिक र आर्थिक जीवन अपारदर्शी बन्यो। आम रूपमा कार्यकर्ताहरूलाई समेत भ्रष्टाचारीको आरोप लाग्न थाल्यो। जनताले पार्टीको निष्ठामाथि शंका गर्न सुरु गरेका छन्। पछिल्लो निर्वाचनको नतिजाले पनि यो कुरा पुष्टि गर्यो।
तसर्थ एमालेले आफ्नो वर्ग पक्षधरता अब स्पष्ट पार्नुपर्छ। नेकपा एमाले कम्युनिस्ट पार्टी हो कि होइन? अहिले एमालेमा श्रमजीवीभन्दा मध्यम वर्गको वर्चस्व बढ्यो। निम्न पूँजीपति वर्गले पार्टीको नीतिमा प्रभाव पार्दै गयो। कार्यकर्ताहरूले नेतृत्वको निर्देशन पालना गर्न समेत छाडेका छन्। तल्ला कमिटीहरूले माथिल्लो कमिटीको निर्देशन मान्न छाडे। पैसा हुनेले पार्टी सदस्यता नवीकरण गरिदिने चलन बढ्यो। पार्टीलाई नियमित लेवी नतिर्ने परिपाटी निकै मौलाएको छ। धनी व्यक्ति वा संस्थासँग रकम लिएर पार्टी चल्न थाल्यो। यसको थालनी मदननगर बल्खुको केन्द्रीय कार्यालयबाटै भएको हो। त्यो भव्य महल बनाउन लागेको लागत कति थियो? त्यसको वास्तविक स्रोतबारे पार्टीले आधिकारिक अभिलेख राखेन। भवन कसले बनायो भनेर सोध्दा नेताहरू पन्छिन्थे।
वामदेव कमरेडलाई मात्र यसबारे जानकारी छ भनिन्थ्यो। यो कति गलत कार्य थियो भन्ने कसैले सोधेन। म व्यवस्थापनको विद्यार्थी भएकाले यसमा चासो राख्थेँ। ५२ सालमा म रामेछाप काठमाडौँ मञ्चको कोषाध्यक्ष थिएँ। ५६ सालदेखि रामेछापको आर्थिक विभाग प्रमुख भएर काम गरेँ। राज्यलक्ष्मी गोल्छालाई सांसद बनाउँदा पार्टीलाई ठूलो आरोप लाग्यो। दुर्गा प्रसाईलाई केन्द्रीय सदस्य बनाउँदा पनि निकै आलोचना भयो। लार्केल लामालाई मन्त्री बनाउँदा कार्यकर्ता निकै रुष्ट भए। संसद् विघटन सबैभन्दा गलत र घातक कदम थियो। एमालेको बहुमतले त्यसलाई सधैँ सही काम भन्यो। समयक्रममा त्यो निर्णय क्यान्सर जस्तै घातक सिद्ध भयो। आज हामी लज्जास्पद रूपमा तेस्रो स्थानमा पुगेका छौँ। हामी मरेका छैनौँ, केवल लडेका मात्र हौँ भन्दैछौँ।
हो, धुलो टकटकाएर फेरि उठ्ने कुरा गरिरहेका छौँ। पार्टी शुद्धीकरणका लागि उठेका आवाजलाई गिज्याउने काम भयो। फरक विचार राख्नेलाई पार्टी विरोधी भन्ने चलन बस्यो। पार्टी छोडेर जाऊ भन्नु झनै गलत कुरा हो। के यसले हाम्रो गौरवशाली पार्टीलाई बलियो बनाउँछ ? एमाले कमजोर हुँदा नेपाली राष्ट्रियता नै कमजोर हुन्छ। बहुसंख्यक गरिखाने वर्ग फेरि ठूलो सङ्कटमा पर्न सक्छन्। त्यसैले राष्ट्रवादी र प्रगतिशील शक्तिहरू एकजुट हुनै पर्छ। जबज भनेको चुनावदेखि सत्तासम्मको भर्याङ मात्र होइन। कम्युनिस्ट पार्टी भनिरहन उपयुक्त नभए महाधिवेशनबाट बदलौँ। जनतालाई ढाँट्नुभन्दा सत्य कुरा भन्नु सधैँ उत्तम हुन्छ। हाम्रो अन्तिम लक्ष्य समाजवाद स्थापना गर्नु नै हो। समाजवादका लागि पूँजीको चरम विकास हुनु अनिवार्य छ। त्यो भनेको पूँजीवादी व्यवस्थाको विकास गर्नु नै हो।
हामी पूँजीवादको विरोध गर्छौँ तर फेरि त्यही चाहिन्छ। यो कुरा एमालेको पंक्तिले बुझेको छ कि छैन? समर्थक, शुभचिन्तक र नेताहरू समेत यसमा अस्पष्ट छन्। भूमिगत कालमा लागेका नेताहरू विलासी जीवन खोज्दैछन्। कतिपय नेताहरू त अहिले विलासी जीवन भोगिरहेका छन्। यसले आम जनतामा सबै दल उस्तै हुन् भन्ने पर्यो। सबैको लक्ष्य केवल सत्ता मात्र हो भन्ने निराशा बढ्यो। नयाँ पुस्ताले यही निराशाका कारण वैकल्पिक शक्ति रोजे। घण्टीमा भोट हाल्नुको मुख्य कारण यही नै हो। त्यसैले एमालेले आफ्नो कार्यदिशा अब स्पष्ट पार्नुपर्छ। लोकप्रिय नयाँ नेतृत्व निर्माणका लागि विशेष महाधिवेशन गरौँ।
श्रेष्ठ, नेकपा एमाले बागमती प्रदेश कमिटीका सदस्य हुन् ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
